سهمیه بنزین خودروهای فرسوده قطع نمی‌شود

مهر 1405: رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) با رد شایعات مربوط به قطع سهمیه بنزین خودروهای فرسوده اعلام کرد که سهمیه سوخت این خودروها همچنان برقرار است و مالکان برای جایگزینی وسیله نقلیه خود پنج سال فرصت دارند.

فرشاد مقیمی با تشریح جزئیات آیین‌نامه جدید اسقاط خودروهای فرسوده گفت مالکان می‌توانند با ثبت‌نام در سامانه اسقاط کشور، تا زمان فراهم شدن شرایط نوسازی و دریافت تسهیلات، از محدودیت‌های تردد معاف شوند.

سن فرسودگی خودروها چقدر است؟

براساس آیین‌نامه مصوب هیئت وزیران، سن فرسودگی خودروهای سواری داخلی و خارجی ۲۰ سال تعیین شده است. این معیار برای تاکسی‌های درون‌شهری ۱۲ سال و موتورسیکلت‌های کاربراتوری ۶ سال خواهد بود؛ البته موتورسیکلت‌های کاربراتوری در صورت تأیید شرایط فنی می‌توانند تا ۱۲ سال فعالیت کنند.

وام ۴۰۰ میلیون تومانی برای جایگزینی خودروهای فرسوده

به گفته رئیس ایدرو، برای حمایت از مالکان خودروهای فرسوده، تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی با سود ۸ درصد و بازپرداخت سه‌ساله پیش‌بینی شده است.

در بخش تاکسیرانی نیز تسهیلاتی بین یک میلیارد تا یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده که با احتساب ارزش گواهی‌های اسقاط و لاشه خودرو، مجموع منابع قابل استفاده برای نوسازی هر تاکسی به حدود یک میلیارد و ۴۵۰ میلیون تومان می‌رسد.

همچنین قرار است نوسازی تاکسی‌ها به روش «کلید به کلید» انجام شود؛ به این معنا که خودروی فرسوده تا زمان تحویل تاکسی جدید در اختیار مالک باقی می‌ماند. فرآیند اجرایی این طرح، جدا از مراحل بانکی و اعتبارسنجی، به‌طور میانگین تا ۴۵ روز زمان خواهد برد.

۳۵ درصد ناوگان کشور فرسوده است

براساس آمار اعلام‌شده از سوی ایدرو، از حدود ۴۲ میلیون وسیله نقلیه در کشور، ۳۵ درصد در وضعیت فرسودگی قرار دارند. همچنین از مجموع ۱۳.۶ میلیون موتورسیکلت، حدود ۱۱ میلیون دستگاه فرسوده هستند.

مقیمی با اشاره به افزایش سرعت اسقاط از روزانه ۳۵۰ دستگاه به ۱۴۰۰ دستگاه اعلام کرد که برنامه نوسازی با اولویت کلان‌شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز اجرا می‌شود.

به گفته وی، با توجه به محدودیت منابع مالی، اولویت‌بندی براساس میزان آلایندگی خودروها و وضعیت آلودگی هوا در شهرهای مختلف انجام خواهد شد. همچنین اختصاص بخشی از منابع حاصل از صرفه‌جویی مصرف سوخت به مالکان خودروهای اسقاطی، از دیگر برنامه‌های حمایتی برای تشویق نوسازی ناوگان است.

خودروهای فرسوده تا ۵ سال از محدودیت‌ها معاف می‌شوند

مرداد 1405: با اجرای آیین‌نامه جدید نوسازی خودروهای فرسوده، مالکان خودروهای بالای ۲۰ سال برای جلوگیری از اعمال محدودیت‌های قانونی باید در سامانه نوسازی و اسقاط خودروهای فرسوده ثبت‌نام کنند. مالکان خودروهایی که در این سامانه ثبت‌نام کرده و آمادگی خود را برای اسقاط اعلام کنند، تا زمان فراهم شدن شرایط و تسهیلات لازم، حداکثر ۵ سال از برخی محدودیت‌های قانونی معاف خواهند بود.

در این مدت و تا زمان فراخوان مالک برای اسقاط، امکان تردد و نقل‌وانتقال خودرو برقرار خواهد بود. در مقابل، خودروهای فرسوده‌ای که مالک آنها در سامانه ثبت‌نام نکند، مشمول محدودیت‌هایی مانند حذف سهمیه سوخت، ممنوعیت نقل‌وانتقال و محدودیت تعویض پلاک خواهند شد.

خرید خودروی جایگزین بدون قرعه‌کشی

برای مالکان خودروهای سواری شخصی فرسوده، در صورت داشتن شرایط لازم، امکان خرید خودروی داخلی بدون قرعه‌کشی و خارج از صف انتظار در نظر گرفته شده است. با این حال، اولویت اجرای طرح‌های نوسازی با ناوگان حمل‌ونقل عمومی خواهد بود.

برخلاف برخی اخبار منتشرشده، وام ۴۰۰ میلیون تومانی شامل خودروهای سواری شخصی فرسوده نمی‌شود و تسهیلات با این مبالغ مربوط به بخش‌هایی مانند موتورسیکلت، تاکسی و اتوبوس است.

مشوق مستقیم در نظر گرفته‌شده برای خودروی سواری فرسوده شامل ۳ گواهی اسقاط است. با توجه به افزایش ارزش هر گواهی به حدود ۶۰ میلیون تومان، مجموع ارزش این گواهی‌ها به حدود ۱۸۰ میلیون تومان می‌رسد. ارزش لاشه خودرو نیز حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان برآورد شده و در نتیجه، مجموع ارزش مشوق مستقیم برای مالک می‌تواند به حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ میلیون تومان برسد.

قیمت گواهی اسقاط شناور شد

یکی دیگر از تغییرات مهم، تغییر سازوکار تعیین قیمت گواهی اسقاط است. نرخ این گواهی دیگر الزاماً یک رقم ثابت نخواهد بود و با توجه به قیمت خودرو، هزینه اسقاط و بازیافت، ارزش ضایعات و شرایط بازار توسط بخش خصوصی بازنگری می‌شود.

قیمت گواهی اسقاط خودروی سواری در اردیبهشت ۱۴۰۵ از ۳۵ میلیون به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته است. از آنجا که برای هر خودروی سواری فرسوده سه گواهی صادر می‌شود، ارزش گواهی‌های مربوط به یک خودرو در حال حاضر حدود ۱۸۰ میلیون تومان است.

همچنین در شرایطی که گواهی اسقاط در دسترس نباشد، سازوکار قانونی امکان پرداخت عوارضی معادل ۱.۵ درصد ارزش خودرو را پیش‌بینی کرده است. شناور شدن قیمت گواهی می‌تواند بر هزینه نهایی خودروهایی که مشمول الزامات اسقاط هستند نیز اثر بگذارد.

محدودیت خودروهای فرسوده چیست؟

خودروهای سواری بنزینی با رسیدن به ۲۰ سال وارد محدوده فرسودگی می‌شوند و در صورت رعایت نکردن شرایط قانونی، با محدودیت‌هایی از جمله حذف سهمیه سوخت، محدودیت تردد و ممنوعیت نقل‌وانتقال و تعویض پلاک مواجه خواهند شد.

این مقررات فقط خودروهای شخصی را دربرنمی‌گیرد و خودروهای فرسوده فعال در تاکسی‌های اینترنتی، حمل‌ونقل عمومی، خدماتی و باربری نیز می‌توانند مشمول محدودیت‌های مربوط به فرسودگی شوند.

۲۴ میلیون وسیله نقلیه فرسوده در کشور

اهمیت اجرای این طرح با توجه به حجم بالای ناوگان فرسوده بیشتر مشخص می‌شود. در حال حاضر حدود ۲۴ میلیون وسیله نقلیه فرسوده در کشور وجود دارد که نزدیک به ۱۴ میلیون دستگاه آن موتورسیکلت است.

با این حال، روند اسقاط همچنان با اهداف تعیین‌شده فاصله دارد. سال گذشته حدود ۲۰۴ هزار دستگاه وسیله نقلیه اسقاط شد، در حالی که برنامه هفتم توسعه هدف‌گذاری سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه را دنبال می‌کند. از ابتدای سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۴۰ هزار دستگاه اسقاط شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش قابل توجهی داشته است.

در مجموع، دولت با افزایش ارزش گواهی اسقاط، ارائه امکان خرید خودرو بدون قرعه‌کشی و ایجاد مهلت پنج‌ساله برای مالکان ثبت‌نام‌کرده، تلاش دارد روند خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد را سرعت ببخشد. با این حال، موفقیت طرح به اجرای واقعی مشوق‌ها، تأمین ظرفیت اسقاط و دسترسی مالکان به فرآیند نوسازی بستگی خواهد داشت.

سهمیه بنزین خودروهای فرسوده به ثبت‌نام در طرح اسقاط گره خورد

با اجرای مقررات جدید مربوط به خودروهای فرسوده، مالکان برخی خودروهای قدیمی برای ادامه استفاده از سهمیه سوخت یارانه‌ای باید اطلاعات خودروی خود را در سامانه نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده ثبت کنند. این سیاست با هدف سرعت‌بخشیدن به خروج خودروهای فرسوده، کاهش مصرف سوخت و آلایندگی اجرا می‌شود.

بر اساس جزئیات اعلام‌شده، خودروهای سواری شخصی با سن ۲۰ سال، وانت‌های ۱۵ سال و برخی خودروهای سنگین با سن تعیین‌شده در مقررات، پس از رسیدن به سن فرسودگی مشمول محدودیت‌های جدید می‌شوند. یکی از مهم‌ترین این محدودیت‌ها، حذف سهمیه سوخت یارانه‌ای در صورت اقدام نکردن مالک برای ورود به فرآیند نوسازی است.

ثبت‌نام در سامانه نوسازی چه تأثیری دارد؟

مالکان خودروهای مشمول می‌توانند با ثبت اطلاعات خود و خودرو در سامانه ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده، وارد فرآیند نوسازی شوند. طبق توضیحات منتشرشده از سوی مدیر ستاد نوسازی، ثبت‌نام در این سامانه می‌تواند تا ۵ سال مانع اعمال برخی محدودیت‌ها از جمله حذف سهمیه سوخت و محدودیت نقل‌وانتقال و تعویض پلاک شود و به مالک برای تعیین تکلیف خودرو فرصت بدهد.

سامانه نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده

رسیدن خودرو به سن فرسودگی لزوماً به معنای اسقاط فوری آن نیست؛ با این حال، مالکی که برای نوسازی اقدام نکند، ممکن است با محدودیت‌هایی در زمینه سهمیه سوخت، تردد و نقل‌وانتقال خودرو روبه‌رو شود. آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو همچنین برای تردد خودروهای رسیده به سن فرسودگی در کلان‌شهرها محدودیت‌هایی در نظر گرفته است.

کدام خودروها مشمول هستند؟

در مورد خودروهای سواری شخصی بنزینی، سن ۲۰ سال به‌عنوان یکی از معیارهای اصلی فرسودگی اعلام شده و برای وانت‌ها نیز سن ۱۵ سال مطرح است. با این حال، سن فرسودگی بسته به نوع وسیله نقلیه و کاربری آن متفاوت است و نمی‌توان یک عدد را به تمام خودروهای سبک و سنگین تعمیم داد.

در صورت حذف سهمیه یارانه‌ای، امکان سوخت‌گیری خودرو به‌طور کامل از بین نمی‌رود و مالک باید سوخت را با نرخ غیرسهمیه‌ای تعیین‌شده دریافت کند. درباره رقم این نرخ در گزارش‌های منتشرشده اعداد متفاوتی دیده می‌شود؛ بنابراین عدد ۱۰ هزار تومان ذکرشده در برخی مطالب را نمی‌توان بدون استناد به مصوبه رسمی، نرخ قطعی این طرح دانست. برای نمونه، گزارش‌های شهریور ۱۴۰۵ از اظهارات سخنگوی دولت، نرخ ۵ هزار تومان را ذکر کرده‌اند.

هدف از اجرای طرح چیست؟

این برنامه بخشی از سیاست نوسازی ناوگان فرسوده است و دولت از طریق آن به دنبال کاهش مصرف سوخت و آلایندگی و افزایش سرعت خروج خودروهای قدیمی از چرخه تردد است. در کنار محدودیت‌ها، امکان حضور مالکان خودروهای شخصی در طرح‌های جایگزینی نیز پیش‌بینی شده است.

با این حال، هزینه جایگزینی خودرو همچنان یکی از چالش‌های اصلی این طرح است. فاصله قابل توجه میان ارزش خودروی فرسوده و قیمت خودروهای صفر کیلومتر باعث می‌شود بخشی از مالکان حتی در صورت تمایل به نوسازی، برای تأمین مبلغ موردنیاز با مشکل مواجه باشند. به همین دلیل، نحوه تأمین تسهیلات و شرایط طرح‌های جایگزینی می‌تواند نقش مهمی در میزان استقبال از برنامه اسقاط داشته باشد.

محدودیت‌های جدید برای خودروهای بالای ۲۰ سال

براساس آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، خودروهای سواری بنزینی با عمر بیش از ۲۰ سال به‌عنوان خودروی فرسوده شناخته شده و مشمول محدودیت‌های جدید خواهند شد.

مهم‌ترین این محدودیت‌ها عبارت‌اند از:

• حذف سهمیه بنزین یارانه‌ای: صدور یا فعال‌سازی کارت سوخت این خودروها تنها در صورت ثبت‌نام مالک در سامانه جایگزینی خودروهای فرسوده امکان‌پذیر است.

• محدودیت فعالیت حمل‌ونقل: خودروهای بالای ۲۰ سال اجازه فعالیت در تاکسی‌های اینترنتی، حمل‌ونقل عمومی و خدمات حمل بار و مسافر را نخواهند داشت.

• محدودیت تردد در کلان‌شهرها: تردد این خودروها تحت نظارت دوربین‌های ترافیکی قرار می‌گیرد و می‌تواند مشمول جریمه شود.

• ممنوعیت نقل‌وانتقال: تعویض پلاک و نقل‌وانتقال خودروهای بالای ۲۰ سال در کلان‌شهرها محدود خواهد شد.

هدف این سیاست، کاهش آلودگی هوا، مدیریت مصرف سوخت و افزایش ایمنی ناوگان عنوان شده است. با این حال، موفقیت طرح به ارائه تسهیلات و مشوق‌های کافی برای اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده وابسته است؛ در غیر این صورت، اجرای آن می‌تواند فشار اقتصادی بیشتری به مالکان خودروهای قدیمی وارد کند.